موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 4 2 2024 08 31 Investigating the Difference between Judicial and Objective Ignorance in Committing a Crime and Its Effect on Criminal Liability بررسی تفاوت جهل حکمی و موضوعی در ارتکاب جرم و تأثیر آن بر مسئولیت کیفری 58 71 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مجید دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسامی، لاهیجان، ایران. عاطفه استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران. 2024 04 29 Judicial and subjective ignorance are considered as the key concepts in the field of criminal responsibility in the Islamic legal system. Ignorance of a ruling means ignorance of a person's Shariah or legal ruling of his action, which is divided into two categories: negligent ignorance and culpable ignorance. Culpable ignorance that is caused by failure to learn science and knowledge does not eliminate criminal responsibility, but culpable ignorance that is not based on negligence and inattention can eliminate criminal responsibility. This is known as forced error. On the other hand, ignorance of the subject means ignorance of the characteristics and features of the subject of the crime or not understanding the nature and truth of the act that a person commits. In intentional crimes, if a person commits a crime by mistake, such as a mistake in the identity of the victim, his criminal responsibility is dismissed. But in non-intentional crimes, the mere mistake in the nature of the act generally does not remove the criminal responsibility, except in cases where the law has made an exception. Therefore, the main difference between judicial and objective ignorance is that in judicial ignorance, a person does not have the knowledge of the sanctity and the legal prohibition of the action, while in the subject ignorance, the person is unaware of the nature and truth of the action he is doing. This substantive difference will have different effects on the individual's criminal responsibility, which is emphasized in this article. جهل حکمی و موضوعی از مفاهیم کلیدی در حوزه مسئولیت کیفری در نظام حقوقی اسلامی محسوب می‌شوند. جهل حکمی به معنای ناآگاهی فرد از حکم شرعی یا قانونی عمل خود بوده که به دو دسته جهل قصوری و جهل تقصیری تقسیم می‌گردد. جهل قصوری که ناشی از کوتاهی در فراگیری علم و دانش است، موجب رفع مسئولیت کیفری نمی‌شود اما جهل تقصیری که مبتنی بر سهل‌انگاری و بی‌توجهی نیست، می‌تواند مسئولیت کیفری را منتفی نماید؛ این امر معروف به اشتباه قهری است. از سوی دیگر، جهل موضوعی یعنی ناآگاهی از خصوصیات و ویژگی‌های موضوع جرم یا عدم درک ماهیت و حقیقت عملی که فرد مرتکب می‌شود. در جرائم عمدی، اگر فرد به‌‌اشتباه جرمی را مرتکب شود، مانند اشتباه در هویت مجنی‌علیه، مسئولیت کیفری وی ساقط می‌گردد؛ اما در جرائم غیرعمدی، صرف اشتباه در ماهیت عمل، به‌طورکلی موجب رفع مسئولیت کیفری نمی‌شود، مگر در مواردی که قانون استثنا قائل شده باشد؛ بنابراین، تفاوت اصلی جهل حکمی و موضوعی در این است که در جهل حکمی، فرد از حرمت و ممنوعیت قانونی عمل خویش آگاهی ندارد درحالی‌که در جهل موضوعی، ناآگاهی فرد از ماهیت و حقیقت عملی است که انجام می‌دهد. این تفاوت ماهوی، آثار متفاوتی بر مسئولیت کیفری فرد در پی خواهد داشت که بررسی آن در این مقاله مورد تأکید قرار گرفته است. /downloadfilepdf/1497968