موسسه آموزش عالی آپادانا فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق 2783-3631 5 3 2025 11 24 A Comparative Analysis of the Elements of Freedom of Belief and Freedom of Expression and Their Role in Development (With an Emphasis on Limitations) بررسی تطبیقی عناصر آزادی عقیده و آزادی بیان و نقش آن در توسعه (با تاکید بر محدودیت‌ها) 26 51 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مروارید پژوهشگر مستقل صادق پژوهشگر دکتری تخصصی و مدرس حقوق دانشگاه شیراز الهه پژوهشگر کارشناسی ارشد دانشگاه تهران 2025 11 13 Freedom of belief and freedom of expression constitute two of the most fundamental natural and social rights of human beings—rights that underpin the establishment of democratic order, political participation, and the cultural development of societies. Within both the intellectual heritage of humankind and Islamic teachings, these rights embody the manifestation of human dignity and rationality. Pursuant to Article 19 of the Universal Declaration of Human Rights (1948), the International Covenant on Civil and Political Rights (1966), and the Cairo Declaration on Human Rights in Islam (1990), freedom of thought and expression are recognized as essential pillars of social life, subject only to limitations grounded in public interest and morality. This study, employing an analytical-descriptive approach and drawing upon both domestic and international library-based sources, examines the relationship between freedom of belief and freedom of expression within the legal framework of the Islamic Republic of Iran. The analysis reveals that, although the foundations of Islamic jurisprudence and philosophy acknowledge human dignity and freedom of belief, in practice, considerations of national security, cultural preservation, and the protection of religious values have imposed significant constraints on the exercise of these freedoms. Findings indicate that expansive interpretations of concepts such as “public interest” and “preservation of religious order” sometimes diverge from the spirit of human dignity and the principle of free will. Consequently, a rational and dialogical reinterpretation of religious and constitutional norms—grounded in the philosophy of dialogue and the principles of international human rights law—may pave the way for a more authentic realization of civil liberties within the Islamic Republic of Iran. Such freedom is not in opposition to faith, but rather constitutes a precondition for human dynamism and moral responsibility. آزادی عقیده و آزادی بیان از بنیادی‌ترین حقوق طبیعی و اجتماعی انسان به شمار می‌روند؛ حقوقی که بنیان شکل‌گیری نظم دموکراتیک، مشارکت سیاسی و توسعه‌ی فرهنگی جوامع را فراهم می‌سازند. در منظومه‌ی فکری بشر و نیز در آموزه‌های اسلامی، این دو حق تجلی کرامت انسانی و عقلانیت آدمی‌اند. به استناد ماده‌ی ۱۹ اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶) و اعلامیه‌ی اسلامی حقوق بشر (قاهره، ۱۹۹۰)، آزادی اندیشه و بیان از ارکان اصلی حیات اجتماعی شناخته شده و تنها به موجب مصالح عمومی و اخلاقی قابل تحدید است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-توصیفی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای داخلی و بین‌المللی، نسبت میان آزادی عقیده و آزادی بیان را در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران بررسی کرده است. تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که هرچند در مبانی فقهی و فلسفی اسلامی کرامت انسان و اختیار عقیده به رسمیت شناخته شده، اما در فرآیند اجرا، محدودیت‌هایی از جنس امنیت ملی، صیانت فرهنگی و حفظ ارزش‌های شرعی دامنه‌ی اعمال این آزادی را تحدید کرده‌اند. یافته‌ها بیانگر آن است که تفسیرهای موسّع از مفاهیمی چون «مصلحت عمومی» و «حفظ نظم دینی» گاه از روح کرامت انسانی و اصل اختیار فاصله می‌گیرند. در نتیجه، بازنگری عقل‌مدار در برداشت‌های شرعی و قانون اساسی، با بهره‌گیری از مبانی فلسفه‌ی گفت‌وگویی و اصول حقوق بین‌الملل، می‌تواند زمینه‌ی تحقق واقعی‌تر آزادی‌های مدنی در جمهوری اسلامی ایران را فراهم آورد؛ آزادیی که نه تقابل با ایمان، بلکه شرط پویایی و مسئولیت اخلاقی انسان است. /downloadfilepdf/835816